«Σχολικός εκφοβισμός»: Άρθρο των δρος Φαίδρας Λουκή, ψυχιάτρου Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων, ΕΠΑΨΥ, και δρος Γεωργίου Παπανικολάου, ψυχιάτρου, επιστημονικά υπευθύνου Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας ΒΑ και Δυτικών Κυκλάδων, ΕΠΑΨΥ

«Σχολικός εκφοβισμός»: Άρθρο των δρος Φαίδρας Λουκή, ψυχιάτρου Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων, ΕΠΑΨΥ, και δρος Γεωργίου Παπανικολάου, ψυχιάτρου, επιστημονικά υπευθύνου Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας ΒΑ και Δυτικών Κυκλάδων, ΕΠΑΨΥ

O εκφοβισμός αποτελεί εκούσια επιθετική συμπεριφορά και συνήθως παρατηρείται ανισότητα των εμπλεκομένων ως προς τη δύναμη ή την εξουσία. Η ανισότητα μπορεί να είναι αντικειμενική (παραδείγματος χάριν να ασκείται βία από ένα μεγαλύτερο προς ένα μικρότερο παιδί) ή υποκειμενική (δηλαδή τα εμπλεκόμενα άτομα να αντιλαμβάνονται για κάποιοn μη πραγματικό λόγο τον εαυτό τους ως κατώτερο ή ανώτερο). Μπορεί να πάρει τη μορφή σωματικής ή/και λεκτικής βίας ή μπορεί να ασκείται με έμμεσους τρόπους.

Στο σχολικό πλαίσιο αυτό μπορεί να συμβεί μέσω άσκησης σωματικής και λεκτικής βίας ή, σε αρκετές περιπτώσεις, μέσω κοινωνικού αποκλεισμού. Μπορεί ακόμη να ασκηθεί έμμεσα, μέσω διάδοσης προσωπικών, ψευδών ή πραγματικών πληροφοριών για κάποιο άτομο, καθώς και μέσω σχολιασμού ή άσκησης βίας με αφορμή τη σεξουαλικότητα του ατόμου (σεξουαλικός εκφοβισμός).

Ο σχολικός εκφοβισμός συμβαίνει εδώ και αρκετά χρόνια, ωστόσο οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν φέρει ένα νέο είδος εκφοβισμού, αυτό του διαδικτυακού (cyberbullying). Με τον όρο αυτόν περιγράφεται η άσκηση βίας που ασκείται διαδικτυακά μέσω των κοινωνικών μέσων δικτύωσης (YouTube, Instagram, Snapchat). Έτσι, στη σύγχρονη εποχή ο κοινωνικός αποκλεισμός και η λεκτική βία βιώνονται για κάποιες/-ους μέσα από συνομιλίες στο διαδίκτυο.

Άτομα ομοφυλόφιλα, αμφιφυλόφιλα ή διεμφυλικά έχουν αυξημένες πιθανότητες να υποστούν εκφοβισμό στο σχολείο, καθώς και άτομα ευαίσθητα, αγχώδη, με χαμηλή αυτοεκτίμηση ή με μικρότερη από τον μέσο όρο σωματική κατασκευή.

Tα παιδιά και οι έφηβες/-οι που έχουν υποστεί σχολικό εκφοβισμό μπορεί να εκδηλώσουν καταθλιπτικά ή αγχώδη συμπτώματα και συχνά παρουσιάζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση. Σε τέτοια άτομα παρατηρούνται αυτοτραυματικές συμπεριφορές και κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ψυχοδραστικών ουσιών. Αξίζει να σημειωθεί ότι παιδιά και έφηβες/-οι που αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως προς την ψυχική τους υγεία είναι πιο ευάλωτα στον σχολικό εκφοβισμό.

Είναι πολύ σημαντική η επαγρύπνηση του προσωπικού στα σχολεία, καθώς και η ενημέρωση των γονέων για τις μορφές και τις επιπτώσεις του σχολικού εκφοβισμού. Ενδείξεις ότι ασκείται βία σε κάποιο παιδί αποτελούν: ανεξήγητοι τραυματισμοί, συμπτώματα άγχους ή μετατραυματικού στρες, απώλεια ή καταστροφή ρούχων, πτωτική πορεία στις σχολικές επιδόσεις, απουσίες από το σχολείο, αυτοτραυματισμοί, ιδέες αυτοκτονίας. Σημάδια ότι κάποιο παιδί μπορεί να ασκεί σε άλλους βία αποτελούν: εμπλοκή σε καβγάδες, συχνές παραπομπές του στον διευθυντή του σχολείου, εκδήλωση επιθετικότητας όταν εμπλέκεται σε καθημερινές δραστηριότητες.

Οι γονείς, οι δάσκαλοι και οι καθηγητές έχουν καθήκον να προστατεύουν τα παιδιά που υπόκεινται σε εκβιασμό και βία, ενώ είναι απαραίτητο να βάζουν αυστηρά όρια στα παιδιά που εκφοβίζουν. Σήμερα γνωρίζουμε ότι τα όρια είναι αναγκαία για την υγεία και την αρμονική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων. Αν δεν βάζουμε όρια στους εκφοβιστές, κινδυνεύουν αργότερα να αναπτύξουν αντικοινωνικές συμπεριφορές.

Για την πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού είναι απαραίτητη η εμπλοκή δασκάλων και γονέων και η ανάπτυξη σχέσης εμπιστοσύνης με τα παιδιά. Καλό θα ήταν τα παιδιά να εκπαιδεύονται στην αναγνώριση τέτοιων περιστατικών, είτε όταν γίνονται παρατηρητές είτε όταν υφίστανται ή ασκούν τα ίδια βία και να γνωρίζουν ότι τέτοιους είδους συμπεριφορές είναι μη επιτρεπτές. Είναι ακόμη σημαντικό να γνωρίζουν ότι η ανταπόδοση της βίας δεν θα βοηθήσει, ενώ τέτοιου είδους περιστατικά πρέπει να επιλύονται από κάποιον ενήλικα. Για την πρόληψη του διαδικτυακού εκφοβισμού, έχει προταθεί η απαγόρευση της χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία.

Το φαινόμενο του εκφοβισμού έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις και δεν πρέπει να το υποτιμήσουμε. Είναι καθήκον όλων μας να το αντιμετωπίζουμε όσο γρηγορότερα γίνεται και να παίρνουμε όλα τα αναγκαία μέτρα προστασίας των παιδιών, είτε είναι θύτες είτε θύματα. Τέλος, είναι σημαντική η αναζήτηση βοήθειας από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας, όταν παρατηρούνται ανησυχητικά συμπτώματα στα παιδιά.