«Μια ακόμη πικρή ιστορία μέσα στη φρίκη του πολέμου…»: Άρθρο της Σοφίας Κουτελού, ψυχολόγου, MSc, συστημικής-οικογενειακής θεραπεύτριας, ΕΠΑΨΥ, στην F.S. (20/03/2022)

«Μια ακόμη πικρή ιστορία μέσα στη φρίκη του πολέμου…»: Άρθρο της Σοφίας Κουτελού, ψυχολόγου, MSc, συστημικής-οικογενειακής θεραπεύτριας, ΕΠΑΨΥ, στην F.S. (20/03/2022)

Για σκέψου να κάθεσαι στον άνετο καναπέ σου πίνοντας μια κούπα ζεστό καφέ και να ακούγεται ο ήχος του 112, να σε καλεί να πάρεις ένα κομμάτι χαρτί, να γράψεις τα στοιχεία σου και να το βάλεις στην τσέπη του παιδιού σου… για να σε αναζητήσουν αν «χαθεί», αν «χαθείς», αν χαθείτε…

Ακούγοντας αυτή τη συγκλονιστική είδηση από τον ανταποκριτή του σταθμού στην Ουκρανία τα ’χασα. Απευθείας έτρεξα κι έσφιξα στην αγκαλιά μου την κόρη μου, η οποία σάστισε με την ακατανόητη αιφνίδια κίνησή μου. Η ασφάλεια της αγκαλιάς της με ηρέμησε, η σκέψη –με την επίπλαστη σιγουριά της απόστασης από τον πόλεμο– πως δεν πρόκειται να μου συμβεί κάτι ανάλογο με ανακούφισε.

Προς στιγμήν, ωστόσο. Η αλήθεια είναι ότι συνεχίζω να βρίσκομαι σε σοκ. Είναι αδιανόητο το 2022 να επιτρέπεται σε κάποιον –σε όποιον– με το έτσι θέλω να παρεμβαίνει τόσο βίαια στην ανθρώπινη ζωή, στη ζωή των παιδιών, στη ζωή όλων μας.

Η ιστορία του alert σίγουρα δεν είναι και δεν θα είναι η συγκλονιστικότερη αυτού του πολέμου, όταν σε αυτήν αντιπαραβάλλεται καθημερινά ο αριθμός των νεκρών και τραυματιών αμάχων. Όμως προσωπικά με στοιχειώνει. Μπορεί κανείς να διανοηθεί ότι θα αποχαιρετήσει το παιδί του με αναγκαστική κρατική οδηγία βάζοντάς του ένα χαρτάκι στην τσέπη;

Και κάπου εκεί η επαγγελματική μου ιδιότητα παίρνει το πάνω χέρι, για να με σώσει, να πάρω, δηλαδή, την ανάλογη απόσταση και να αναστοχαστώ σχετικά με το τραύμα, ψυχικό και συναισθηματικό, του πολέμου. Το τραύμα που θα φέρουν αυτά τα παιδιά με το χαρτάκι στην τσέπη ακόμη κι αν τελικά σωθούν, ακόμη κι αν ξανανιώσουν τη ζεστή αγκαλιά και ανάσα των δικών τους. Πέρα από την τραυματική εμπειρία της καταστροφής της ζωής τους όπως την ήξεραν, πέρα από το βίωμα του συνεχόμενου φόβου, των τρομαχτικών ήχων και των εικόνων ωμής πολεμικής βίας, της απώλειας κάποιου αγαπημένου τους, της πείνας, της δίψας και του κρύου, με κάποιον τρόπο θα θυμούνται ότι έζησαν και αυτόν τον αποχωρισμό.

Τα παιδιά του πολέμου, όπως έχει φανεί από δεκάδες έρευνες στο πεδίο, φέρουν και φορούν αυτό το τραύμα για χρόνια, ίσως και για πάντα. Έχουν ζήσει μια βία ακατανόητη κι αδικαιολόγητη, που ούτε ως ενήλικες μπορούν να τη νοηματοδοτήσουν. Η αγωνία και ο φόβος πιθανόν να είναι σχεδόν πάντα εκεί, όση ασφάλεια κι αν τους προσφερθεί.

Οι παρεμβάσεις των ειδικών ψυχικής υγείας μπορούν ως έναν βαθμό να απαλύνουν τον πόνο και να βοηθήσουν στην επούλωση των τραυμάτων αυτών των παιδιών –κι αυτό οφείλουμε να το παράσχουμε απλόχερα στα θύματα–, δεν μπορούν όμως να τα βοηθήσουν στην πλήρη διαγραφή από τη μνήμη τους της φρίκης του πολέμου και των πικρών ιστοριών που τον συνοδεύουν.

Χρέος όλων μας, ειδικών και μη, δεν είναι μόνο να κατανοήσουμε και να αγκαλιάσουμε αυτά τα παιδιά και όλα τα θύματα των πολέμων αλλά, κυρίως, να μην εκλογικεύσουμε αυτή τη φρίκη, να μην τη συνηθίσουμε. Μπορεί ο πόλεμος και η επικράτηση του δυνατού να συνδέονται με την ανθρώπινη φύση, ωστόσο είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ανθρώπινη ύπαρξη έχει πολλές διαστάσεις και είναι επιλογή μας με ποια διάσταση θα συνομιλούμε και θα επικοινωνούμε.

Ελπίζω να μη βρεθώ ποτέ στη θέση των Ουκρανών γονιών. Φαντάζομαι ότι κι εκείνοι κάποτε ήλπιζαν να μη βρεθούν ποτέ στη θέση των Ιρακινών, των Αφγανών, των Γιουγκοσλάβων και τόσων άλλων γονιών.