«Σκιαγράφηση του ρόλου της εργοθεραπείας στην Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων»: Άρθρο του Παναγιώτη Παπακωνσταντίνου, εργοθεραπευτή, MSc

«Σκιαγράφηση του ρόλου της εργοθεραπείας στην Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων»: Άρθρο του Παναγιώτη Παπακωνσταντίνου, εργοθεραπευτή, MSc

Τα παιδιά επιτελούν καθημερινά διάφορους κοινωνικούς ρόλους – μεταξύ άλλων είναι παιδιά, εγγόνια, ανίψια, αδέρφια, φίλοι/-ες, μαθητές/μαθήτριες. Εκείνα τα οποία παραμένουν δραστήρια εμπλέκονται σε έργα σχετικά με τους παραπάνω ρόλους: παίζουν, ντύνονται, τρώνε, διαχειρίζονται την προσωπική τους υγιεινή, συμμετέχουν στα σχολικά τους καθήκοντα ή/και σε εξωσχολικές δραστηριότητες, π.χ. μπάσκετ, μπαλέτο, tae kwon do, ποδόσφαιρο. Τα παιδιά συμμετέχουν σε αυτά τα έργα σε μια πληθώρα περιβαλλόντων, όπως στον χώρο του σπιτιού, με συμμαθητές/συμμαθήτριες στο σχολείο ή/και στην κοινότητα (π.χ. στη γειτονιά, στα τοπικά πάρκα, στις αθλητικές εγκαταστάσεις).

Κάτω από ορισμένες συνθήκες (που σχετίζονται ή όχι με την ύπαρξη αναπηρίας) η αλληλοεξαρτώμενη σχέση «άτομο – έργο – περιβάλλον» οδηγείται σε ανισορροπία, με αποτέλεσμα το άτομο να μην μπορεί να εκτελέσει τα έργα τα οποία είναι σημαντικά για το ίδιο. Από τα παραπάνω αναδύεται η βασική συνιστώσα της συλλογιστικής των εργοθεραπευτών/-τριών, που χρησιμοποιούν τη γνώση της αλληλοεξαρτώμενης σχέσης μεταξύ ατόμου, της συμμετοχής σε έργα με νόημα και του περιβάλλοντος για τον σχεδιασμό εργοκεντρικών παρεμβάσεων.

Η εργοθεραπεία, λοιπόν, είναι μια προσωποκεντρική επιστήμη υγείας και η δημιουργία της βασίστηκε στη γνώση πως μέσω της συμμετοχής σε έργα με νόημα προωθείται η υγεία και ευημερία των ατόμων. Αποτελεί την επιστήμη και την τέχνη που υποστηρίζει τη συμμετοχή των ανθρώπων σε καθημερινά έργα. Για την εργοθεραπεία, έργο είναι οτιδήποτε κάνει ένα άτομο στην καθημερινή του ζωή (προσωπική φροντίδα, εργασία/σχολική συμμετοχή, ψυχαγωγία).

Στο πλαίσιο ενίσχυσης του ιατροπαιδαγωγικού τμήματος της Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων της ΕΠΑΨΥ, από τον Σεπτέμβριο του 2021, εργοθεραπευτής έχει ενταχθεί στη διεπιστημονική ομάδα του κλιμακίου, παρέχοντας δωρεάν εργοθεραπευτικές υπηρεσίες αποκλειστικά σε παιδιά, εφήβους/έφηβες και τις οικογένειές τους, που διαμένουν στο νησί της Μυκόνου. Οι εργοθεραπευτικές υπηρεσίες παρέχονται ανά δεκαπενθήμερο σε χώρους που παραχωρούνται από την Κοινότητα της Μυκόνου. Η οργάνωση και η δράση της εργοθεραπείας άπτονται των στόχων της δεκαετούς λειτουργίας των Κινητών Μονάδων της ΕΠΑΨΥ, παρέχοντας υπηρεσίες σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Από την πρώτη στιγμή της ενσωμάτωσης της εργοθεραπείας στην Κινητή Μονάδα της ΕΠΑΨΥ έχει πραγματοποιηθεί μια προσπάθεια προσαρμογής στην εργοκεντρική προσέγγιση, η οποία ακολουθείται από τον εργοθεραπευτή του κλιμακίου. Η συγκεκριμένη προσαρμογή καταδεικνύει πως η δράση της εργοθεραπείας κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες συνοψίζεται στα εξής:

  • Στην άμεση παροχή υπηρεσιών (direct services) μέσω εξατομικευμένων εργοθεραπευτικών αξιολογήσεων και παρεμβάσεων που αφορούν την εκτέλεση συμμετοχής σε έργα αυτοφροντίδας (π.χ. ένδυση/υπόδηση, σίτιση), παραγωγικότητας (π.χ. σχολική συμμετοχή) και ψυχαγωγίας (π.χ. παιχνίδι, συμμετοχή σε εξωσχολικές δραστηριότητες). Επιπλέον, στα πλαίσια της άμεσης παροχής υπηρεσιών περιλαμβάνεται η καθοδήγηση ή/και εκπαίδευση των γονέων/φροντιστών με κύριο στόχο τη γενίκευση της εκάστοτε στοχοθεσίας στα περιβάλλοντα όπου το παιδί ή ο/η έφηβος/η συμμετέχει καθημερινά.
  • Σε παράλληλο άξονα και σύμφωνα με τις αρχές της άσκησης της παιδοψυχιατρικής στην κοινότητα, ο εργοθεραπευτής του κλιμακίου παρέχει έμμεσες υπηρεσίες (indirect services), συμμετέχοντας στην καταγραφή των αναγκών ψυχικής υγείας των παιδιών και εφήβων προς σχεδιασμό και υλοποίηση κοινοτικών δράσεων προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες ανάγκες της κοινότητας. Η συγκεκριμένη καταγραφή πραγματοποιείται μέσω της επικοινωνίας με τοπικούς φορείς, επαγγελματίες και τις οικογένειες των ωφελουμένων. Η εργοθεραπεία ενισχύει τον παραπάνω στόχο μέσω της καταγραφής των αναγκών που σχετίζονται με την ισότιμη συμμετοχή σε έργα με νόημα για τα παιδιά, τους/τις εφήβους/έφηβες και τις οικογένειές τους.

Ύψιστης σημασίας είναι το γεγονός πως τόσο η άμεση όσο και η έμμεση παροχή των εργοθεραπευτικών υπηρεσιών στην Κινητή Μονάδα άπτονται των αρχών της Δικαιοσύνης Έργου (Οccupational Justice), δηλαδή του δικαιώματος όλων των ανθρώπων να συμμετέχουν σε έργα, ανεξάρτητα από την ηλικία, την ικανότητα, το φύλο, το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, τη γεωγραφική περιοχή στην οποία διαμένουν ή άλλους παράγοντες.

 

Βιβλιογραφικές αναφορές

Κανταρτζή, Σ., Σακελλαρίου, Δ. & Molineux, M. (2016). Επιστήμη Έργου και Εργοθεραπεία. Στο Π. Σκαλτσή, Ι. Τσίπρα, Α. Χαριτάκη & Ν. Τσινιά. (Επιμ.), Η Συμβολή της Εργοθεραπείας στην Ψυχιατρική Θεραπευτική (σ. 353-359). Αθήνα: Παρισιάνου.

 

Παντελίδου, Σ., Αντωνοπούλου, Β., Πούλιος, Α., Σουμάκη, Τ., & Στυλιανίδης, Σ. (2014). Παιδοψυχιατρική στην Κοινότητα το παράδειγμα των Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας Βορειανατολικών και Δυτικών Κυκλάδων. Στο Σ. Στυλιανίδης και συνεργάτες (Επιμ.), Σύγχρονα Θέματα Κοινωνικής και Κοινοτικής Ψυχιατρικής: Για μια Κριτική Ανθρωποκεντρική Ψυχιατρική. (σ. 303-330). Αθήνα: Τόπος.

 

Rodger, S. and Kennedy-Behr, A. (2017). Becoming an Occupation – centred Practitioner. In S. Rodger and A. Kennedy-Behr (eds.), Occupation centred Practice with Children: A Practical Guide for Occupational Therapists, 2nd ed. (p. 21-43). Willey Blackwell.