«Η σημασία του πατρικού ρόλου στην οικογένεια – Τρόποι ενίσχυσης»: Άρθρο της Μαρίας Γοδενοπούλου, ψυχολόγου στην Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων της ΕΠΑΨΥ

«Η σημασία του πατρικού ρόλου στην οικογένεια – Τρόποι ενίσχυσης»: Άρθρο της Μαρίας Γοδενοπούλου, ψυχολόγου στην Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας ΒΑ Κυκλάδων της ΕΠΑΨΥ

Για αρκετές γενιές στο παρελθόν ο ρόλος του πατέρα είχε παραγκωνιστεί, παύοντας να αποτελεί την πρωταρχική πηγή υγείας και ευημερίας των παιδιών του, για να μετατραπεί σε πολλές περιπτώσεις σε κάτι επιφανειακό. Οι μελέτες, ωστόσο, δείχνουν ότι ο σημερινός πατέρας φροντίζει περισσότερο τα παιδιά του απ’ ό,τι οι προηγούμενοι.

Τι χάνουν, όμως, τα παιδιά όταν ο πατέρας τους είναι απών, απόμακρος ή μονίμως απασχολημένος;

Ένας πατέρας μπορεί να επηρεάσει τα παιδιά έτσι όπως δεν μπορεί να το κάνει η μητέρα, ειδικότερα σε τομείς όπως οι σχέσεις με τους συνομηλίκους και οι επιδόσεις στο σχολείο. Μελετητές αναφέρουν ότι στην περίπτωση που ο πατέρας απουσιάζει, τα αγόρια δυσκολεύονται να αποκτήσουν αυτοέλεγχο και ανοχή όταν ματαιώνονται, ενώ, από την άλλη, τα κορίτσια των οποίων οι πατεράδες είναι παρόντες έχουν περισσότερες πιθανότητες να συνάψουν υγιείς διαπροσωπικές σχέσεις στο μέλλον.

Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η επίδραση του πατέρα επιτυγχάνεται μέσα από το παιχνίδι. Το στυλ του παιχνιδιού που υιοθετεί ο πατέρας είναι συνήθως πιο σωματικό και περισσότερο συναρπαστικό από την αντίστοιχη αλληλεπίδραση της μητέρας. Τα παιχνίδια αυτά βοηθούν το παιδί να ελέγχει τον φόβο του και τα όριά του, ενώ ταυτόχρονα το διασκεδάζουν και το ευχαριστούν. Για παράδειγμα, το γαργάλημα και το δυνατό γέλιο κάνουν τον πατέρα να συνεχίσει το παιχνίδι, ενώ, όταν ο μπαμπάς λέει «εντάξει, φτάνει για τώρα», το παιδί μαθαίνει τον τρόπο να επανέρχεται στη φυσιολογική κατάσταση και να ηρεμεί μετά την έκσταση του παιχνιδιού. Οι δεξιότητες αυτές θα είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για το παιδί όταν θα βγει στον έξω κόσμο, καθώς θα έχει μάθει να ρυθμίζει τα συναισθήματά του, ώστε να κάνει ένα διασκεδαστικό παιχνίδι με τους συνομηλίκους του.

Εξίσου σημαντικό, όπως ακριβώς και στην περίπτωση της μητέρας, είναι ο πατέρας να αποφεύγει τις επικρίσεις, την ταπείνωση και την αδιακρισία απέναντι στα παιδιά του ή να κατευθύνει το παιχνίδι τους με εξουσιαστικό και παρεμβατικό τρόπο. Αποδεδειγμένα, τα παιδιά που τα πηγαίνουν καλύτερα με τους συνομηλίκους τους και με τις σχολικές τους επιδόσεις είναι εκείνα των οποίων οι πατεράδες αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους και επικροτούν τα επιτεύγματά τους. Αυτοί οι πατεράδες δεν απορρίπτουν ούτε κατακρίνουν τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών τους, αντίθετα «μπαίνουν στα παπούτσια τους», με αποτέλεσμα τα παιδιά να χτίσουν θετική εικόνα για τον εαυτό τους, προλαμβάνοντας την εμφάνιση επιθετικών ή παραβατικών συμπεριφορών.

Πώς ο πατέρας μπορεί να ενισχύσει τους συναισθηματικούς δεσμούς με το παιδί του;

Ποιος από τους δύο γονείς θα κάνει μπάνιο το μωρό; Ποιος θα διαβάσει το παραμύθι στο παιδί; Ποιος θα το πάει στις δραστηριότητές του; H εμπλοκή του πατέρα είναι σημαντική, καθώς ο συναισθηματικός δεσμός ενισχύεται μέσα από τη δόμηση της καθημερινότητας και τις επιλογές που κάνει με βάση τη διάθεσή του να αφιερώσει χρόνο στο παιδί.

  • Ασχοληθείτε με τη φροντίδα του παιδιού ήδη από την περίοδο της εγκυμοσύνης: Η συμμετοχή του πατέρα στα μαθήματα προετοιμασίας για τον τοκετό όσο και η παρουσία του τη στιγμή της γέννησης είναι καθοριστικές τόσο για τη μητέρα όσο και για το βρέφος. Η εμπλοκή του πατέρα εξοικειώνει το βρέφος με τη φωνή, τη φυσιογνωμία και τη μυρωδιά του, ενώ συνδέει την παρουσία του με την παρηγοριά και την ασφάλεια. Οι μητέρες δεν θα πρέπει να επικρίνουν την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. Αντίθετα, θα πρέπει διακριτικά να προσφέρουν την εμπειρία τους, ώστε να καλλιεργήσει ο πατέρας το δικό του στυλ στη φροντίδα του παιδιού.
  • Διατηρείτε επαφή με τις καθημερινές του ανάγκες: Ένας «εμπλεκόμενος» πατέρας είναι εκείνος που αφιερώνει χρόνο στα παιδιά του, στο καθένα ξεχωριστά, και δημιουργεί μαζί τους σχέση ανάλογα με την ηλικία τους. Ακόμη και όταν ο χρόνος είναι περιορισμένος, υπάρχουν ευκαιρίες: στη διαδρομή μέχρι τις δραστηριότητες, στις μικροδουλειές του σπιτιού, π.χ. στην ετοιμασία του φαγητού, στο καθάρισμα, στο πότισμα των λουλουδιών, στις μικροεπισκευές. Επίσης, είναι σημαντικό να γνωρίζει ονόματα φίλων, δασκάλων/καθηγητών και καταστάσεις από την καθημερινότητά τους, να πηγαίνει ο ίδιος στο σχολείο και να συμμετέχει στις συγκεντρώσεις του συλλόγου γονέων, να τα συνοδεύει στα πάρτι και στο σινεμά και να ακούει με προσοχή τα θέματα που τους απασχολούν.
  • Ισορροπείστε ανάμεσα στη δουλειά και στην οικογενειακή ζωή: Οι άντρες συχνά πρέπει να θυσιάσουν τις οικονομικές τους απολαβές και την επαγγελματική τους εξέλιξη προκειμένου να πετύχουν μια καλύτερη ισορροπία ανάμεσα στη δουλειά και την οικογένειά τους. Έτσι, αρκετοί πατεράδες πια αναζητούν μεγαλύτερη επαφή με την οικογένειά τους, μέσα από τη φυσική παρουσία τους. Είτε όμως ένας πατέρας επιλέξει τον «ενεργό ρόλο» είτε όχι, είναι πολύ χρήσιμο να αναζητήσει τρόπους ώστε να μειώσει το εργασιακό άγχος, που μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα της σχέσης με τα παιδιά και τη γυναίκα του.
  • Φροντίστε η οικογενειακή σας κατάσταση να μην επηρεάσει την παρουσία σας στη ζωή του παιδιού σας: Τα παιδιά αντεπεξέρχονται καλύτερα στις προκλήσεις της καθημερινότητάς τους όταν και οι δύο γονείς συμμετέχουν στη ζωή τους, άσχετα από το αν ζουν μαζί ή όχι. Κάποια από τα προβλήματα που επιφέρει ένας χωρισμός είναι δυνατόν να αποφευχθούν αν οι γονείς διατηρήσουν μια σταθερή συνεργασία και επαφή με τα παιδιά τους. Πρωταρχικής σημασίας είναι να μην αφήσουν τις μεταξύ τους συγκρούσεις να επηρεάσουν τις σωστές αποφάσεις που χρειάζεται να πάρουν από κοινού και, κυρίως, να μη χρησιμοποιούν τα παιδιά τους για να στραφούν ο ένας απέναντι στον άλλον.