Τι συμβαίνει με τις ακούσιες νοσηλείες από νησιά προς Σύρο - Πειραιά - 2008-11-13

ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΙΣ ΑΚΟΥΣΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΙΕΣ ΑΠΟ ΝΗΣΙΑ ΠΡΟΣ ΣΥΡΟ - ΠΕΙΡΑΙΑ

Ψυχές στο... μπαλαούρο

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

«Η ψυχική νόσος δεν είναι ένα ιατρικό, αλλά ένα κοινωνικό γεγονός, απόρροια των αλλοτριωμένων κοινωνικών δομών. Η γλώσσα της τρέλας είναι αποκαλυπτική της παθολογίας των κοινωνικών δομών». Σαράντα χρόνια μετά, τα λόγια των πρωτεργατών της αντιψυχιατρικής τον Μάη του ‘68 ταιριάζουν γάντι στις απάνθρωπες συνθήκες μεταφοράς ψυχασθενών από τα νησιά προς τη Σύρο και τον Πειραιά.

Δίπλα στον παράδεισο των τουριστών, οι εφιαλτικές συνθήκες συνανθρώπων μας με ψυχικές διαταραχές. Καθημερινές ιστορίες μηδενισμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και βούλησης, που περιγράφουν δαιδαλώδεις και πολυήμερες μεταγωγές με τη συνοδεία αστυνομικού, σε κοινή θέα, υπό άθλιες συνθήκες σαν κρατούμενοι εγκληματίες, με χωρισμούς παιδιών από την μητέρα τους και εγκλεισμούς σε ιδρύματα. Επίσης με παντελή στέρηση κάθε προστασίας και υποστήριξης των ατόμων αυτών.

«Ο θρίαμβος της ανομίας στο σύστημα ακουσίων ψυχιατρικών νοσηλειών, το στίγμα του ψυχιατρικού και νομικού πολιτισμού της χώρας μας», σημειώνει ο ψυχίατρος Στέλιος Στυλιανίδης, αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, επιστ. διευθυντής της ΕΠΑΨΥ, μέλος του Δ.Σ. της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης.

«Το χάσμα ανάμεσα στο νομικό - θεσμικό πλαίσιο, τις αρχές για την προστασία των δικαιωμάτων και τις κατευθυντήριες γραμμές για την ψυχιατρική από τη μία και στην καθημερινή πρακτική εμπειρία από την άλλη είναι ένα χάσμα στο οποίο χάνονται καθημερινά αξιοπρέπεια, ελευθερία, δικαιώματα, ποιότητα φροντίδας, ψυχές. Πίσω από τους αριθμούς και τα ποσοστά που διαπιστώνονται κρύβονται τραγικές ανθρώπινες εμπειρίες στις οποίες η ψυχική οδύνη μιας ψυχωτικής διαταραχής ενισχύεται με διαστροφικό τρόπο εξαιτίας άσκοπων γραφειοκρατικών διαδικασιών, βίας, αχρείαστων μεθόδων καταστολής και ελέγχου, κακών ιατρικών πρακτικών που θα μπορούσαν σαφώς να λείπουν».

Τι θα έπρεπε να γίνεται

Οι σύγχρονες επιστημονικές αρχές για την αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών, όπως έχουν διακηρυχθεί και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ορίζουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ψυχιατρικής φροντίδας που πρέπει να περιλαμβάνει: παραμονή και περίθαλψη του ατόμου στην κοινότητα στην οποία θα παρέχεται ένα εκτεταμένο εύρος υπηρεσιών διάγνωσης και έγκαιρης παρέμβασης, συστηματική συνεργασία με τις υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, επιλογή κατάλληλης φαρμακευτικής και ψυχοθεραπευτικής αγωγής, συνεργασία με την οικογένεια και την τοπική κοινότητα, ενημέρωση του ασθενούς και σεβασμό των δικαιωμάτων του βάσει υποστηρικτικού νομοθετικού πλαισίου, οδηγίες σε εθνικό επίπεδο για τις διαδικασίες που πρέπει να τηρούν οι ιατροί και οι υπόλοιποι λειτουργοί.

Ολα αυτά προσφέρουν τις καλύτερες δυνατότητες για ομαλή έκβαση της ασθένειας, αντιμετώπιση και των πιο σοβαρών συμπτωμάτων, χωρίς τις επιπτώσεις του κοινωνικού αποκλεισμού και της ιδρυματοποίησης.

Παραδείγματα τέτοιων δράσεων υπάρχουν σ’ όλο τον κόσμο, ακόμα και σε αναπτυσσόμενες χώρες με πενιχρούς πόρους. Στις περιπτώσεις που οι δράσεις αυτές δεν είναι αποτελεσματικές εξετάζεται το ενδεχόμενο νοσηλείας σε ψυχιατρικό νοσοκομείο, με σκοπό μόνο το συμφέρον της υγείας του ασθενούς και την ανάγκη αποτροπής δράσεων βίας εις βάρος του εαυτού του ή άλλων.

Σύμφωνα με τα άρθρα του Ν. 2071/92 για την ψυχική υγεία, η μεταφορά σ’ αυτό πρέπει να διενεργείται υπό συνθήκες που εξασφαλίζουν το σεβασμό στην προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια του ασθενούς. Στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες το ποσοστό των ακούσιων νοσηλειών κυμαίνεται στο 8-10%.

Τι γίνεται και τι δεν γίνεται

Η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία ύστερα από συστηματική έρευνα δύο ετών καταλήγει σε έκθεσή της: Στη χώρα μας παρουσιάζεται υψηλό ποσοστό εισαγωγών με εισαγγελική εντολή, κάτι που αποτελεί κώδωνα κινδύνου, καθώς και έναν «αντικειμενικό» δείκτη ανεπάρκειας της ψυχιατρικής φροντίδας στη χώρα μας. Το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής δέχτηκε το 2007 περί τις 2.900 εισαγωγές από τις οποίες 52% ακούσιες, το Δρομοκαΐτειο 1.554 εισαγωγές (50,2% ακούσιες), το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 3.770 εισαγωγές (28,9% ακούσιες). Συνολικά, μιλάμε για 10.000 εισαγωγές το 2007 σε ψυχιατρικά νοσοκομεία στις οποίες το 50% είναι ακούσιες.

Ο εισαγγελέας οφείλει να ζητήσει από το δικαστήριο να αποφασίσει σχετικά με το αν το άτομο χρήζει ακούσιας νοσηλείας εντός 48 ωρών. Μόνο στο 5,4% των περιπτώσεων το χρονικό όριο τηρείται. Οι ασθενείς δικάζονται ερήμην στο 99,3% των περιπτώσεων!

Ατομα υποβάλλονται σε ιατρικές πράξεις χωρίς να συναινούν. Επιπλέον, διαπιστώνεται έλλειψη δομών έγκαιρης παρέμβασης στην κρίση και αντιμετώπισης οξέων περιστατικών, έλλειψη των απαιτούμενων ψυχιατρικών κλινών, έλλειψη συστήματος παρακολούθησης των ασθενών μετά το πέρας της θεραπευτικής αντιμετώπισης από μια αρμόδια υπηρεσία ώστε να προλαμβάνεται η χρονιοποίηση.

Η πλειονότητα των ψυχιατρικών γνωματεύσεων είναι ανεπαρκώς τεκμηριωμένες και συχνά από ανειδίκευτους ψυχιάτρους. Οι μαγικές λέξεις «ψυχωτική συνδρομή» και «επικινδυνότητα» (όρος κοινωνικός και όχι ιατρικός) επαρκούν για να στερήσουν σε κάποιον πάσχοντα την ελευθερία του.

Τα μέσα που χρησιμοποιούνται είναι κλομπ, χειροπέδες, περιπολικά, τμήμα μεταγωγών, κράτηση μαζί με ποινικούς κρατουμένους, χωρίς ενημέρωση για τα δικαιώματα ή με ενημέρωση του συγγενούς που κίνησε τη νομική διαδικασία - αντίθετα στη βούληση του ασθενούς. Οι οικογένειες των ασθενών και τα κινήματα υπεράσπισης των δικαιωμάτων δεν έχουν αναπτύξει συστηματικές και αποτελεσματικές δράσεις.

Ο νόμος για την αναγκαστική νοσηλεία έχει πραγματικά δημοκρατικά χαρακτηριστικά, εναρμονισμένα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, αλλά δεν εφαρμόζεται. Ολα αυτά επιβεβαιώνονται και από αντίστοιχη έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη, αλλά και από έκθεση εμπειρογνωμόνων.

Η ιδιαιτερότητα των Κυκλάδων

«Η μέχρι τώρα διαδικασία», προσθέτει ο Στέλιος Στυλιανίδης, «προβλέπει εξέταση από εφημερεύοντα ιατρό στη Σύρο, όπου εδρεύει η Εισαγγελία. Αυτό έχει αποτελέσμα οι ασθενείς να εξαναγκάζονται σ’ ένα μαρτυρικό ταξίδι ώς και πέντε ημέρες, υπό κράτηση, σε καμπίνα πλοίου ή τμήμα μεταγωγών, συνοδεία ελλιπώς εκπαιδευμένων αστυνομικών οργάνων, αντί ειδικών στο πλαίσιο του ΕΚΑΒ. Πόσο συχνά μπορεί να συμβαίνει αυτό; Σύμφωνα με έρευνα που παρουσιάστηκε στο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχιατρικής, από το 2002 και μετά παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση των ακούσιων νοσηλειών που προέρχονται από τις Κυκλάδες.

Συγκεκριμένα το 2005 ο αριθμός των ακούσιων νοσηλειών από τα νησιά των Κυκλάδων διπλασιάστηκε σε σχέση με το 2000. Η συχνότερη ηλικιακή κατηγορία είναι μεταξύ 35-50 ετών (36%) και ο μέσος χρόνος νοσηλείας στο μεγαλύτερο ποσοστό ξεπερνούσε τις 41 ημέρες (40%). Η μεγαλύτερη αύξηση των εισαγγελικών παραγγελιών για νοσηλεία παρατηρήθηκε τους θερινούς μήνες (Ιούλιος-Αύγουστος).

Στο 50% των περιπτώσεων η εισαγγελική εντολή έγινε κατόπιν αιτήσεως των οικείων, ενώ σε ποσοστό 48% έγινε αυτεπάγγελτα.Τα δεδομένα αυτά λοιπόν συμφωνούν με την αύξηση των ακούσιων νοσηλειών σε όλη την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, καθώς και με δεδομένα που τεκμηριώνουν αύξηση πιεστικών αιτημάτων για νοσηλεία κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας κοινοτικών δομών, σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν άλλες υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Για άλλη μία φορά συναντούμε το κενό γράμμα του νόμου. Μια κοινή απάρνηση πολιτείας, ψυχιατρικής και δικαστικής εξουσίας απέναντι στους ασθενείς αυτούς, καθώς σχεδόν όλες οι ακούσιες νοσηλείες βρίσκονται εν τέλει εκτός νόμου».

Στις Κυκλάδες, με πρωτοβουλία της Εταιρείας Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΝΠΙΔ), παρά τους λίγους πόρους, τα μέτρα γίνεται προσπάθεια να εφαρμοστούν με επιπλέον άμεσες δράσεις που αφορούν την αλλαγή της διαδικασίας για την αποφυγή αναγκαστικής διέλευσης από την Εισαγγελία Σύρου με την κατ’ αρχάς θετική στάση των εμπλεκόμενων φορέων (Εισαγγελία Πρωτοδικών Σύρου, Αστυνομική Διεύθυνση Κυκλάδων, Γ.Ν. Σύρου), προσπάθειες λειτουργίας ψυχιατρικού τμήματος βραχείας νοσηλείας στο Γ.Ν. Σύρου και διασφάλισης διαθεσιμότητας 4 κλινών για ασθενείς από τις Κυκλάδες στο Γενικό Κρατικό Νικαίας και ειδική ετήσια εκπαίδευση των αγροτικών ιατρών.

Προτάσεις-λύσεις

1. Εκπαίδευση αστυνομικών για ευαισθητοποίηση και χειρισμό περιστατικών για ακούσιες νοσηλείες.

2. Εκπαίδευση αγροτικών ιατρών Γενικών Νοσοκομείων-ιατρών ΠΦΥ.

3. Εμπλοκή Νομαρχιακής και Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην αντιμετώπιση του φαινομένου.

4. Προβολή του θέματος σε τοπικά και εθνικά ΜΜΕ.

5. Εκστρατείες ενημέρωσης για τα δικαιώματα των ασθενών.

6. Εκπαίδευση στελεχών Μονάδων Ψυχικής Υγείας για εφαρμογή πρωτοκόλλου αντιμετώπισης οξέων περιστατικών.

7. Μεταφορά των ασθενών από λειτουργούς υγείας-ψυχικής υγείας με ΕΚΑΒ και μόνο κατ’εξαίρεση και με αστυνομική συνοδεία, διασφαλίζοντας τους απαραίτητους ανθρώπινους πόρους.

«Δεν παραγνωρίζουμε», συνεχίζει ο Στέλιος Στυλιανίδης, «το ότι το κενό ανάμεσα στον αποτροπιασμό, την αγανάκτηση και την θλίψη που γεννιέται σ’ όλους μας στις περιπτώσεις της στέρησης της ελευθερίας και εγκατάλειψης των αδυνάτων, της καταπάτησης κάθε έννοιας ανθρώπινης αξιοπρέπειας που περιγράφουμε και στη λήψη αποφάσεων για υπέρβαση των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, των πολιτικών υγείας πυροσβεστικού χαρακτήρα, της καταπολέμησης των συντεχνιακών λογικών, είναι μεγάλο.

Ειδικά όταν το κράτος φαίνεται να έχει ήδη εξαντλήσει την κοινωνική ευαισθησία σε διακηρύξεις για κάλυψη πάγιων αναγκών ως ανθρωπιστική βοήθεια. Ομως αυτά τα ευαίσθητα κοινωνικά προβλήματα δεν αφορούν πάντα τους άλλους. Μας αφορούν όλους. Κεντρική ιδέα του ιταλικού κινήματος ψυχιατρικής μεταρρύθμισης ήταν να μπορεί να γνωρίζει ο καθένας ότι τα άτομα της οικογένειάς του δεν κινδυνεύουν ποτέ να εγκλειστούν βίαια σ’ ένα άσυλο.

Πόσο έχουμε διδαχθεί εμείς από τις εμπειρίες μας στη μεταρρύθμιση του ψυχιατρικού συστήματος; Πόσο έτοιμοι είμαστε να αδιαφορήσουμε για την καταστολή και τον κοινωνικό έλεγχο της ψυχικής οδύνης; Φαίνεται ότι η ανευθυνότητα του συστήματος υγείας ή η κοινωνική omerta και η σιωπή των συντεχνιών ενισχύει, σε τελική ανάλυση, μηχανισμούς ελέγχου και ποινικοποίησης της ψυχικής οδύνης και των κοινωνικών προβλημάτων, αντί να προάγει πρόληψη, θεραπεία, φροντίδα, ευθύνη, αποκλεισμό του κοινωνικού αποκλεισμού. Ως πότε;».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 23/06/2008

Copyright © 2008 Χ. Κ. Τεγόπουλος Εκδόσεις Α.Ε.

 

Περισσότερα : εδώ

Επιστροφή  Περισσότερα